Pandemi sebebiyle çalışmalarına ara verenler kısa çalışma ödeneğinden nasıl yararlanabilir?

 KISA ÇALIŞMA, KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ VE COVID-19 ETKİSİ KAPSAMINDA YAPILACAK BAŞVURULAR 

  1. GİRİŞ

Küreselleşen ekonomi nedeniyle artan rekabet ortamı ve ekonomi üzerinde etkili diğer mücbir ve zorlayıcı sebepler Dünya’nın devamlı bir ekonomik kriz tehdidi altında bulunmasına neden olmaktadır. Küresel yahut bölgesel çaplı bu ekonomik krizler serbest çalışanlar ve özel sektörde bağımlı olarak çalışanlar üzerinde ağır sonuçlar doğurmaktadır. Sermaye ekonomisinin bu gibi durumlara çare bulamaması, devletlerin sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak serbest çalışanları ve özel sektörde bağımlı olarak çalışanları korumak için önlemler almasını gerekli kılmıştır. Bu önlemlerden biri olan kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği ile Korona virüs (covid-19) kapsamında yapılacak başvurular işbu yazıda değerlendirilecektir.

  1. KISA ÇALIŞMA NE DEMEK VE DAYANAĞI NEDİR?

Kısa çalışma, ekonomik kriz yahut diğer zorlayıcı nedenlerle bir işyerindeki çalışmanın önemli ölçüde azalması yahut tamamen veya kısmen geçici olarak durması olarak, kısa çalışma ödeneği de sigortalılara kısa çalışma nedeniyle çalışamadıkları döneme ilişkin destek sağlayan bir uygulama olarak tanımlanabilir.

Türk Hukuk Sisteminde de kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği İş Kanunu mülga 65. Maddede düzenlenmiş, ardından uygulama usul ve esaslarına yönelik 30.04.2011 Tarihli Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Mezkur yönetmeliğin 3-ç ve 3–d bentlerinde kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneğinin tanımları yapılmıştır.

Buna göre kısa çalışma; genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle iş yerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya iş yerindeki faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle  geçici olarak durdurulmasıdır. Kısa çalışma ödeneği ise, yine yönetmeliğin 6. Maddesindeki koşulların sağlanması halinde işçiye yapılan ödemeyi ifade etmektedir.

  1. ŞARTLAR

  1. KISA ÇALIŞMA YAPILABİLMESİNİN ŞARTLARI

Kısa çalışma yapılabilmesi için bazı koşulların gerçekleşmesi gerekmektedir.

  1. GENEL EKONOMİK, SEKTÖREL, BÖLGESEL KRİZ VEYA ZORLAYICI SEBEPLERİN BULUNMASI

Kısa çalışma yapılabilecek durumlar yönetmeliğin 3. Madde ç bendinin atfıyla 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunun Ek 2. maddesinde sınırlı olarak sayılmıştır. Buna göre genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya diğer zorlayıcı sebeplerin bulunması halinde kısa çalışma yapılabilecektir. Sınırlı sayım nedeniyle belirtilen haller dışında kısa çalışma yapılabilmesi mümkün değildir.

  1. İŞYERİNDEKİ ÇALIŞMA SÜRESİNİN ÖNEMLİ ÖLÇÜDE AZALMASI YAHUT FALİYETİN TAMAMEN VEYA KISMEN GEÇİCİ OLARAK DURMASI

Kısa çalışma yapılabilmesi için yukarıda sayılan sebepler dolayısıyla işyerindeki çalışma süresinin önemli ölçüde azalması yahut faaliyetlerin tamamen veya kısmen geçici olarak durması gerekmektedir.

Kanun koyucu burada iki olasılıktan bahsetmiştir. Bunlardan ilki çalışma süresinin önemli ölçüde azalmasıdır. Yönetmelik ile çalışma süresinin önemli ölçüde azalması kavramı somut olarak belirlenmiştir. Buna göre bir işyerinde uygulanan emsal çalışma süresinin en az üçte biri oranında bir azalma olması halinde çalışma süresinin önemli ölçüde azaldığının kabulü gerekecektir.

Kısa çalışma yapılabilmesi için diğer bir olasılık ise işyeri faaliyetinin tamamen veya kısmen geçici olarak durmasıdır. Buradaki önemli husus ise faaliyetlerin tamamen veya kısmen durmasının geçici olmasıdır. Yine kanun koyucu tarafından kısa çalışma yapılabilmesi için işyeri faaliyetlerinin en  az dört hafta süreyle durması gerektiği belirtilmiştir.

 Geçici durmanın tüm faaliyetler yönünden veya kısmen durması ise kısmi çalışma ödeneğinden işyerindeki hangi işçilerin yararlanacağının anlaşılması açısından önemli olacaktır.

  1. İŞVEREN TARAFINDAN TÜRKİYE İŞ KURUMUNA BİLDİRİM YAPILMASI VE BU BİLDİRİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılmasını talep eden işverenin Kısa Çalışma Talep Formu’nu doldurarak Türkiye İş Kurumuna vermesi, yine varsa toplu iş sözleşmesi tarafı olan işçi sendikasına yazılı bildirimde bulunması gerekmektedir.(Yön. m.4/1) Toplu iş sözleşmesi tarafı olan işçi sendikasına yapılacak yazılı bildirim şekil şartı olup işverenin talebinin sendika tarafından kabul edilmesi gerekmemektedir.

Kısa çalışma talep formunda işveren genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerin işyerine etkilerini ve zorlayıcı sebebin ne olduğu belirtmelidir. Ayrıca yönetmelikte yazılı işyeri bilgileri ile kısa çalışma yapacak işçi bilgilerini içeren listenin de Türkiye İş Kurumu ilgili birimine işveren tarafından verilmesi gerekmektedir.(Yön. m.4/2)

İşverenin kısa çalışma talebi öncelikle sebep ve şekil yönünden değerlendirilir. Şekil açısından değerlendirmede talebin kanunda belirtilen biçimde yapılıp yapılamadığı, sebep açısından değerlendirmede ise işverenin talebinin dayandığı gerekçenin gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılacaktır. İşverenin kısa çalışma talebinin değerlendirilmesine esas teşkil edecek uygunluk tespiti aşamasına geçilebilmesi için buna ilişkin kurum yönetim kurulu kararı bulunması gerekmektedir. Aksi halde talepler reddedilecektir.

İşverenin talebinin kurum tarafından uygun bulunması halinde işveren tarafından kısa çalışma ödeneğinden faydalanacak işçilerin listesi işyerinde herkesin görebileceği bir yere asılarak ilan edilir, ilan mümkün değilse işçilere yazılı olarak bildirilir. Yine kurumun talebi uygun bulduğu varsa toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasına da işveren tarafından bildirilmelidir.

  1. KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNDEN YARARLANABİLME ŞARTLARI

Kısa Çalışma Yönetmeliğinin 6. maddesinde açıklanan aşağıdaki şartların gerçekleşmesi halinde işçi kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilecektir.

  1. İŞVERENİN KISA ÇALIŞMA TALEBİNİN KABUL EDİLMESİ

İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için öncelikle işverenin kısa çalışma talebinin kurumca uygun bulunması gerekmektedir.(Yön. 6/1-a)

  1. İŞÇİNİN İŞSİZLİK ÖDENEĞİNE HAK KAZANMIŞ OLMASI

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için işçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası prim ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması gerekmektedir. ( Yön. m. 6/2-a)

  1. KISA ÇALIŞMA SÜRESİ

Kısa çalışma süresi 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek 2. Maddesinin 1. Fıkrasında azami 3 ay olarak belirlenmiştir. Buna göre kısa çalışma süresi zorlayıcı sebebin devamı süresince devam edecek ancak her halde 3 ayı geçemeyecektir. Bu sürenin Cumhurbaşkanı kararı ile 6 aya kadar uzatılması mümkündür.

  1. KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ MİKTARI VE BU DÖNEME İLİŞKİN SGK PRİMLERİNİN HESAPLANMASI

Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son on iki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük brüt kazancının % 60’ıdır. Kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücret brüt tutarının %150’sini geçemez. Bu kapsamda çalışılmayan günler için sağlanacak ödenek en düşük günlük 58,86 TL, en yüksek ödenek ise günlük 147,15 TL olacaktır. Kısa çalışma ödeneği, işyerinde çalışılamayan haftalık çalışma süreleri için işçinin kendisine ve her ayın beşinde ödenecektir.

Kısa çalışma halinde işçilerin fiilen çalıştığı dönemler ve bu çalışmaları karşılığı olarak elde ettiği kazançlar, aylık prim ve hizmet belgesi ile normal olarak SGK’ya bildirilecektir. Kısa çalışma ödeneği alınan günler için ise SGK’ya gün ve kazanç bildirimi yapılmaz ve çalışılmayan günler “18-Kısa Çalışma Ödeneği” kodu ile SGK’ya bildirilir.

Bir başka deyişle işverenlerin fiilen çalışılan dönemlere ilişkin SGK primlerini ödemesi gerekirken, çalışılmayan dönemlere ilişkin ise “18-Kısa Çalışma Ödeneği” kodu ile SGK’ya bildirimde bulunmaları gerekmektedir.

  1. COVİD-19 ETKİSİ KAPSAMINDA KISA ÇALIŞMA VE KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ BAŞVURULARI

Dünya’da etkisini gösteren yeni tip Koronavirüs salgın hastalığı nedeniyle Dünya ekonomisinde önemli bir durağanlık yaşanmakta, işyerleri çalışma sürelerini azaltmak yahut hastalık süresince faliyetlerini durdurmak zorunda kalmaktadır.

Ülkemizde de 2020 Mart ayı itibariyle bu hastalığın görülmeye başlaması devletin bu konuda sağlık önlemlerinin yanı sıra ekonomik önlemler almasını da zorunlu kılmıştır. Bu önlemler kapsamında hastalığın “dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlardan ileri gelen zorlayıcı sebep” olduğu kabul edilerek kısa çalışma uygulaması başlatılmıştır.

Buna göre virüsten olumsuz etkilenen işverenler, gerekçelerine ilişkin kanıtlarıyla beraber, Kısa Çalışma Talep Formu ve Kısa Çalışma Uygulanacak İşçi Listesini bağlı olduğu İŞKUR birimine bildirerek kısa çalışma başvurusunda bulunabileceklerdir.

Bu kapsamda kısa çalışma ödeneğine hak kazanılabilmesi açısından da değişiklikler yapılmıştır. 4447 Sayılı işsizlik Sigortası Kanununa eklenen geçici madde ile işçilerin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için gerekli prim ödeme süreleri değiştirilmiş ve bu dönemde işyerinde 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25. Maddesinin birinci fıkrasının 2. Numaralı bendinde yer alan sebepler dışında hiç bir gerekçeyle işçi çıkartılmaması gerektiği belirtilmiştir.

İşsizlik Sigortası Kanunu’na eklenen Geçici 23. madde ile; 30 Haziran 2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, yeni tip koranavirüs kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma başvuruları için kanunun ek 2’inci madde üçüncü fıkrasının uygulaması değiştirilmiştir.

Bu değişiklikle birlikte İşsizlik Sigortası Kanunu Ek 2. Maddedenin “işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi” hükmü, 30 Haziran 2020 tarihine kadar, “kısa çalışma başlama  tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içerisinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olmasışeklinde uygulanacaktır. Bir başka deyişle Covid-19 kapsamında kısa çalışma yapılabilmesi için işverenin kısa çalışma talebinin uygun bulunması ile işçinin kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 60 gün hizmet akdine tabi çalışıyor olması ve son 3 yıl içerisinde en az 450 gün işsizlik sigortası primi yatırmış olması yeterli olacaktır.

SONUÇ

Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği hukuk sistemimize 2003 yılında girmiş olup önemli bir eksikliği gidermiştir. Bu hukuki kurum sayesinde işçilerin kendi kusurlarından kaynaklanmayan dışsal zorlayıcı sebeplerle gelir kaybına uğraması engellenmeye çalışılmış, işyerlerinin de bu beklenmeyen sebeplerle faaliyetlerini sürekli olarak durdurmak zorunda kalmalarının önüne geçilmesi hedeflenmiştir.

Dünya’da ve ülkemizde her geçen gün etki alanını genişleten koronavirüs (Covid-19) salgın hastalığı kısa çalışma alanında da yeni gelişmelerin yaşanmasına sebep olmuş, hukuk sistemimizde de bu alanda değişiklikler yapılması zorunlu olmuştur. Bu kapsamda kanun koyucu tarafından hastalığın dışşal etkilerden kaynaklanan dönemsel zorlayıcı sebep olduğu belirtilmiş, kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneğinden faydalanmak için gereken şartların kolaylaştırılması ve sürecin hızlandırılması yoluna gidilmiştir.

Ancak virüsün yayılımın önlenmesi için sosyal mesafenin korunması gerektiği belirtildiğinden kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneğinden yararlanılmasına ilişkin önlemlerin iş hayatı için yeterli olup olmadığı tartışmalıdır. Bu sebeple kanun koyucu tarafından yeni önlemler alınarak iş hayatının korunması, işçi ve işveren haklarının telafi edilmesi açısından da önem taşımaktadır.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.