Yapay zekada en çok önerilen küçük ev aletleri markaları soruya göre değişiyor

Bir yapay zekâ asistanına “hangi su ısıtıcısını almalıyım” diye sorduğunuzda gelen isimlerle, aynı soruya “Türk markası olsun” eklediğinizde gelen isimler aynı değil. Fark birkaç sıra kayması da değil: listenin en başındaki marka değişiyor.

Herm.io'nun küçük ev aletleri ölçümünde bu iki soru biçimi ayrı ayrı sayıldı. Beş yapay zekâ asistanına, ChatGPT, Gemini, Claude, Grok ve Perplexity'ye, 45 Türkçe soru beşer kez soruldu ve 1.125 yanıt toplandı. Soruların 22'si açıkça Türk ya da yerli marka isterken 23'ünde köken konusunda hiçbir kısıt yok.

Kırk beş sorunun tamamı birlikte sayıldığında Karaca yanıtların yüzde 64'ünde anılarak sıralamanın başında. Köken kısıtı olmayan 23 soru ayrı sayıldığında ise ilk sıraya Philips yerleşiyor ve o yanıtların yüzde 64,5'inde anılıyor. Aynı kategori, aynı gün, aynı beş asistan. Değişen tek şey sorunun kurulma biçimi.

Aynı kategoride iki ayrı raf

Köken belirtilmeyen sorularda yabancı kökenli markalar bahsedilmelerin yüzde 59,6'sını alıyor ve yüzde 5 bahsedilme barajını geçen 27 sıranın 17'si onlara gidiyor. Türk markası istenen sorularda tablo tersine dönüyor, ama tam olarak değil: bu kesitte bile dört yabancı kökenli isim barajı geçiyor.

Listeyi oynatan yalnızca sorunun kelimeleri de değil. Ölçümde köken ölçütü sahiplik değil, markanın ilk kurulduğu ülke. Sahiplik esas alınsaydı köken kısıtı olmayan kesitte Türkiye tarafının payı yüzde 40,4 yerine yüzde 44,4 çıkacaktı. Bulgunun yönü aynı kalıyor, ancak manşetteki oran tek bir tanım tercihiyle dört puan oynuyor.

İki listede de değişmeyen üç isim

Soruyu nasıl kurarsanız kurun kaybolmayan bir çekirdek var. Karaca, Arzum ve Arçelik beş modelin de ilk beşinde yer aldı. Köken kısıtı kalktığında da listeden düşmüyorlar, yalnızca Philips'in arkasına geçiyorlar. Değişen, kimin sıralamada olduğu değil, kimin en üstte olduğu.

Bu çekirdeğin dışında liste hızla inceliyor. Takip edilen 76 varlıktan yalnızca 25'i genel sıralamada yüzde 5 bahsedilme barajını geçebildi. Üç pazar kesitini ayrı ayrı puanlayan ölçümde yapay zekada en çok önerilen küçük ev aletleri markaları listesinin tamamı, her varlığın görünürlük puanıyla birlikte yer alıyor.

Farkı yaratan yalnızca sizin sorunuz değil

Ölçüm farkın nedenini kanıtlamıyor, ne olduğunu gösteriyor. Kaynak analizi yine de bir ipucu veriyor: asistanların bu kategoride atıf verdiği kaynakların yüzde 39,7'si editoryal ve medya siteleri, markaların kendi sitelerinin payı ise yüzde 19. Tek başına en çok kaynak gösterilen alan adı bir teknoloji haber ve forum sitesi ve tüm yanıtların yüzde 47,4'ünde geçiyor. Bu sistemler küçük ev aletlerini büyük ölçüde inceleme yazılarından, karşılaştırma listelerinden ve forum başlıklarından öğreniyor. Sorunun köken kısıtı içermesi, asistanın bu yığının hangi köşesine yaslandığını değiştiriyor olabilir; ölçüm bunu doğrudan test etmiyor.

Bir noktada mekanizma doğrudan görünüyor. Gemini yanıtlarının yalnızca yarısında web araması yaptı, diğer dört model her yanıtta web'e başvurdu. Gemini arama yaptığında bahsedilmelerinin yüzde 63,3'ü Türkiye kökenli markalara gitti; yalnızca kendi model belleğinden yanıt verdiğinde bu oran yüzde 52,3'e indi. Aynı asistan, aynı soru, iki farklı liste. Sorunun tek bir kelimesi bile değişmeden.

Kaç isim göreceğiniz de asistandan asistana değişiyor. Grok yanıt başına yaklaşık 9,7 marka adı verirken Claude 3,7 isimde kalıyor. Grok ayrıca Hepsiburada'yı yanıtlarının yüzde 96'sında anıyor, bu yüzden pazaryerlerinin genel listedeki sıraları pazarın ortak davranışından çok tek bir modelin alışkanlığını yansıtıyor.

Ürün adını daraltınca liste yeniden kuruluyor

Köken tek değişken değil. Sorular ürün segmentlerine göre de ayrıldı: mutfak cihazları, kahve ve çay, bir de şarjlı dikey süpürgelerle çeyiz setlerini kapsayan grup. Üç segmentin tamamında barajı geçen varlık sayısı yalnızca 13. On yedi varlık ise tek bir segmentte sıralamaya girebildi.

• De'Longhi, Jura ve Nespresso yalnızca kahve ve çay sorularında görünüyor
• Dyson, Dreame, Shark ve Samsung yalnızca süpürge ağırlıklı segmentte yer alıyor
• Vitamix, Ninja ve Cosori ise sadece mutfak cihazlarında karşımıza çıkıyor

Pratikte bunun anlamı şu: “küçük ev aleti önerir misin” ile “kahve makinesi önerir misin” iki farklı soru ve iki farklı raf. Markaların çoğu için yapay zekâ görünürlüğü kategorinin geneline yayılan bir özellik değil, tek bir ürün grubuna bağlı.

Genel tablo pazarın fotoğrafı değil

Bu yüzden 45 sorunun toplamından çıkan yerli ağırlığı Türkiye pazarının aynası gibi okumak yanıltıcı olur. O ağırlık, soruların yaklaşık yarısında özellikle Türk markası istenmiş olmasının sonucu. Soru dağılımı farklı kurulsaydı manşet de farklı çıkardı.

Görünürlük ile pazar payının ayrı şeyler olduğunu gösteren somut bir örnek de var. Arzum bu ölçümde genel sıralamanın ikincisi. Kendi izahnamesinde aktardığı GfK verilerine göre gerçek pazardaki ciro payı yaklaşık yüzde 4,5 ve bu onu altıncı sıraya yerleştiriyor. Philips tarafında iki ölçüm birbirine yaklaşıyor: markanın faaliyetlerini yürüten Versuni Türkiye küçük ev aletleri pazarının yaklaşık dörtte birine sahip olduğunu belirtiyor ve köken kısıtı olmayan kesitteki konumu buna kabaca denk düşüyor. Bu yakınsama kuralın kendisi değil, iki ölçümün üst üste bindiği tek bir nokta.

Sıralamanın ne olmadığını da açıkça söylemek gerekiyor. Bu bir görünürlük ölçümü, kalite sıralaması değil. Bir markanın yapay zekâ yanıtlarında sık anılması ürünlerinin daha dayanıklı, daha sessiz veya fiyatına göre daha iyi olduğunu göstermez. Yalnızca o marka hakkında erişilebilir çok bilgi olduğunu ve bu bilginin önemli bölümünün başkaları tarafından yazıldığını gösterir.

Soruyu bilerek kurmak

Ölçümün alışverişçi tarafındaki karşılığı sade: soruyu nasıl kurduğunuz, karşınıza hangi rafın çıkacağını belirliyor.

1. Köken sizin için önemliyse bunu soruya yazın. Yazmadığınızda gelen liste Türkiye pazarına özgü değil, uluslararası markaların da yarıştığı bir listedir.
2. Köken önemli değilse belirtmeyin. Yerli filtresi listeyi daraltır ve karşılaştırabileceğiniz seçenek sayısını düşürür.
3. Aynı soruyu iki biçimde de sorun. İki listenin kesişimi, tek bir listenin tamamından daha çok şey anlatır.
4. Ürün adını mümkün olduğunca netleştirin. Kategori adıyla sorduğunuzda gelen isimlerle ürün adıyla sorduğunuzda gelenler aynı değil.
5. Gelen isimleri aday listesi olarak görün, sonuç olarak değil. Sıralama markanın ne kadar iyi olduğunu değil, ne kadar kolay bulunduğunu ölçer.