İkinci El Trafo Fiyatları ve Kondisyonun Bedele Yansıması

İkinci el bir trafoda fiyatın büyük bölümünü kondisyon belirler. Güç ve gerilim değerleri teklifin yalnızca çıkış noktasıdır. Aynı 250 kVA gücündeki iki trafodan biri sökülüp olduğu gibi stoklanmışsa, diğerinin sargısı ve yalıtımı yenilenip ölçümleri yapılmışsa, bunlar aynı ürün değildir. Aradaki fiyat farkı esas olarak üzerlerinde tamamlanmış iş miktarını temsil eder.

Bu nedenle ikinci el trafoda karşılaştırılması gereken sayı satış bedeli değildir. Karşılaştırılması gereken şey, trafonun devreye alınmaya hazır hale gelene kadar toplamda ne gerektirdiğidir. Düşük görünen bir teklif, satın alma sonrasında ortaya çıkan sarım, yalıtım sıvısı yenileme ve test kalemleriyle birlikte daha yüksek bir toplam üretebilir. Kondisyonu ölçümle belgelenmiş bir ürün ise başlangıçta yüksek görünür, buna karşılık üzerine eklenecek kalem bırakmaz.

Kondisyonun fiyattaki karşılığı

Kondisyon, trafonun elektriksel ve mekanik olarak ne kadar çalışmaya hazır olduğudur. Elektriksel tarafta sargı bütünlüğü, izolasyon seviyesi, gerilim çevirme oranı ve kayıp değerleri yer alır. Mekanik tarafta tank sızdırmazlığı, contalar, radyatörler, buşingler, kademe değiştirici mekanizması ve gövde koruması bulunur. Fiyata giren şey, bu iki grubun ne kadarının halihazırda tamam olduğudur.

Aynı bulgu satıcı ile alıcı için farklı anlam taşır. Satıcı açısından iyi kondisyon, daha önce yapılmış işin bedelidir. Alıcı açısından zayıf kondisyon, henüz yapılmamış işin borcudur. İkinci el pazarındaki fiyat tartışmalarının çoğu, bu iki bakışın aynı masada buluşmamasından doğar.

Üç kondisyon sınıfı ve fiyatın kapsadığı iş

Satışa çıkan ürünleri, üzerlerinde hangi işlerin tamamlandığına göre üç sınıfta toplamak mümkündür. Bu ayrım, birbirinden hayli uzak görünen ikinci el trafo fiyatları arasındaki mesafenin nereden doğduğunu da açıklar.

• Olduğu gibi satılan trafo: sökülmüş ve temizlenmiş olabilir, ancak elektriksel doğrulaması yapılmamıştır. Bedel yalnızca ekipmanın kendisini kapsar.
• Kısmi revizyonlu trafo: conta, boya veya yalıtım sıvısı gibi kalemlerde yenileme yapılmış, sargıya dokunulmamıştır. Bedel yapılan sınırlı işi kapsar.
• Tam revizyonlu ve test raporlu trafo: sargı, izolasyon ve yalıtım sıvısı gereken ölçüde yenilenmiş, sonuç laboratuvar ölçümleriyle doğrulanmıştır. Bedel ekipmanı, işçiliği ve doğrulamayı birlikte kapsar.

Bu üç sınıf çoğu zaman aynı başlıkla ilan edilir. Sınıf belirtilmeden yapılan fiyat karşılaştırması, farklı kapsamdaki ürünleri aynı satıra yazmak anlamına gelir. Karar vermeden önce sorulması gereken soru, ürünün ne kadar ucuz olduğu değil, hangi sınıfta bulunduğudur.

Her bulgunun karşılık geldiği yenileme kalemi

Kondisyon tespiti, teknik gözlemi doğrudan bütçe kalemine çeviren adımdır. Ölçüm ve muayene sonucunda çıkan her bulgunun belirli bir işlem karşılığı vardır.

Kondisyon bulgusu	Gereken işlem	Bedele etkisi
Sargı direnci ölçümünde fazlar arasında dengesizlik	Sargı kontrolü, gerekiyorsa yeniden sarım	Genellikle en ağır kalem, iletken ve işçilik birlikte gelir
İzolasyon direncinin beklenenin altında kalması	Kurutma ve izolasyon yenileme, kaynağına göre sarım	Bulgunun derinliğine göre orta veya yüksek
Yalıtım sıvısında delinme geriliminin yetersiz olması	Sıvının işlenmesi veya değiştirilmesi	Sıvı hacmiyle birlikte artar
Tank, radyatör veya conta bölgesinde sızdırma	Conta yenileme, gövde onarımı ve boya	Düşük ile orta arasında
Buşinglerde çatlak veya yüzey bozulması	Buşing değişimi	Değişen parça sayısına bağlı
Kademe değiştiricide temas sorunu	Mekanizma bakımı veya değişimi	Sorunun mekanizmanın hangi bölümünde olduğuna bağlı
Hiçbir ölçüm kaydının bulunmaması	Baştan laboratuvar test seti	Tek başına sınırlı, ancak diğer kalemleri görünür kılar

Tablodaki son satır alıcıların en sık atladığı satırdır. Ölçüm kaydı olmayan üründe fiyat düşük görünür, çünkü ürünün taşıdığı kalemler henüz ortaya çıkmamıştır. Ölçüm yapıldığında ürünün gerçek durumu değişmez, yalnızca toplam bedel görünür hale gelir.

Satış bedeli ile devreye alınmış bedel arasındaki fark

İki teklifi karşılaştırabilmek için ikisini de aynı bitiş noktasına taşımak gerekir. O nokta, trafonun ölçümleri tamamlanmış ve devreye alınmaya hazır olduğu andır. Bu noktaya kadar biriken kalemler şunlardır:

1. Trafonun satış bedeli
2. Kondisyon tespiti için gereken ölçümler
3. Tespit sonucunda çıkan yenileme işlemleri, sarım, izolasyon, yalıtım sıvısı ve gövde onarımı dahil
4. Yenileme sonrasında yapılan doğrulama testleri
5. Nakliye, yerleşim ve gerekiyorsa ilave koruma ekipmanı
6. Devreye alma sırasında çıkabilecek eksikler için ayrılan pay

Bu altı kalem toplandığında farklı sınıflardaki iki ürün aynı düzlemde karşılaştırılabilir hale gelir. Tam revizyonlu bir üründe ilk dört kalem satıcı tarafında kapanmıştır, dolayısıyla alıcının hesabındaki belirsizlik de azalır. Olduğu gibi satılan bir üründe ise yalnızca ilk kalem bilinir, kalan beşi tahmine dayanır. İki teklif arasındaki fark, çoğu zaman bu tahmin payının içinde saklıdır.

Yenilemenin ekonomik olmadığı durumlar

Her ikinci el trafo yenilemeye değmez. Aşağıdaki durumlarda harcanan emek ve tutar, elde edilen faydayı karşılamaz.

• Güç veya gerilim seviyesi tesisin ihtiyacına uymuyorsa. Yenileme kondisyonu düzeltir, uyumsuzluğu düzeltmez.
• Sargı ile manyetik nüve birlikte zarar görmüşse. Bu noktada yapılacak iş kapsam olarak yeni bir ürüne yaklaşır.
• Ürünün geçmişi bilinmiyorsa ve satıcı ölçüm imkanı sunmuyorsa. Belirsizlik fiyata değil riske yazılır.
• Tesisin hücre düzeni ve bağlantı yapısı farklı bir trafo tipi gerektiriyorsa. Tip uyumsuzluğu yenilemeyle kapanmaz.

Bu dört durum dışında yenileme genellikle hesaplanabilir bir işlemdir. Belirsizliğin ortadan kalkması için gereken tek şey, bulguların ölçümle ortaya konulmasıdır.

Belgelenmiş kondisyonun pazarlıktaki yeri

Belgeleme fiyatı tek yönde hareket ettirmez. Belgelenmiş bir kusur, alıcı için somut pazarlık gerekçesidir. Belgelenmiş bir sağlamlık ise satıcı için fiyatı savunan dayanaktır. Kazananı belli olmayan tek durum belgesiz üründür, çünkü orada belirsizliği hangi tarafın üstleneceği önceden bilinemez.

Ufuk Transformatör, 1998 yılından bu yana Ankara İvedik Organize Sanayi Bölgesi'ndeki tesisinde ikinci el trafonun sarımını, onarımını ve testlerini yürütür. Sargı direnci, izolasyon direnci, gerilim çevirme oranı, kısa devre empedansı ve yalıtım sıvısında delinme gerilimi gibi ölçümler TS EN 60076 ve IEC 60156 kapsamında kendi laboratuvarında yapılır. 25 kVA ile 2500 kVA arasındaki ürünlerde teslim, 1 yıl garantili ve test raporlu olarak gerçekleşir. Kondisyon bulgusu ile yenileme işleminin aynı yerde toplanması, alıcının hesabındaki tahmin payını daraltır.

Sık sorulan sorular

Yenilenmiş bir trafo sıfır ürünle aynı ömrü verir mi?

Ömür beklentisi yüklenme profiline, ortam koşullarına ve bakım düzenine bağlıdır. Yenileme, sargı ve yalıtım tarafındaki yıpranmayı geri alır. Buna karşılık nüve, tank ve gövde gibi kalemlerin geçmişi üründe kalmayı sürdürür. Bu nedenle karşılaştırma ömür vaadi üzerinden değil, ölçülen değerler ve tesisin çalışma koşulları üzerinden yapılır.

Fiyat farkı yalnızca kondisyondan mı kaynaklanır?

Hayır. Güç, gerilim seviyesi, sargı iletkeninin alüminyum veya bakır olması, trafo tipi ve kayıp değerleri de teklifi değiştirir. Kondisyon bu değişkenlerin yerine geçmez, üzerlerine eklenen katmandır. İki ürün aynı güç ve gerilim sınıfındaysa, kalan farkın büyük bölümünü kondisyon ve yapılmış yenileme işleri açıklar.

Yenileme maliyeti satın almadan önce netleşir mi?

Ölçüm yapılmadan kesin bir toplam çıkmaz. Ancak kondisyon tespiti tamamlandığında hangi kalemlerin gerekeceği büyük ölçüde belli olur. Bu yüzden ölçüm, pazarlıktan sonra değil pazarlıktan önce gelen adımdır. Yerleştirme ve enerjilendirme adımlarının yetkili elektrik ekibince yapılması da aynı sürecin parçasıdır.