Markanızı hangi Nice sınıflarında tescil ettirmelisiniz?

Bir marka başvurusunun en belirleyici kısmı çoğu zaman marka örneği değil, o markanın hangi mal ve hizmetler için isteneceğini gösteren listedir. Tescil, seçilen sınıfların dışına kendiliğinden taşmaz. Bu yüzden liste, işletmenin bugün fiilen yaptığı işi ve yakın vadede girmeye hazırlandığı alanı kapsayacak kadar geniş olmalı, buna karşılık hiç girilmeyecek alanlara yayılmamalıdır.

Koruma, tescil edilen mal ve hizmetlerle sınırlıdır

Marka hakkı, bir ismin her yerde ve her iş kolunda sahiplenilmesi anlamına gelmez. Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında doğan yetki, markanın tescilli olduğu mal ve hizmetler ile bunlarla bağlantılı görülen alanlar üzerinde işler. Aynı kelimenin bambaşka bir sektörde kullanılması, karıştırılma ihtimali veya tanınmışlık gibi ayrı koşullar gerçekleşmedikçe kendiliğinden tecavüz sayılmaz.

Sınıf listesi bu nedenle bir form doldurma ayrıntısı değildir. Uyuşmazlık çıktığında iddianın dayanağını da savunmanın sınırını da o liste çizer; tecavüz iddiasında bulunan taraf önce kendi tescil kapsamını ortaya koymak zorundadır. Başvuru anında verilen karar, yıllar sonra açılacak bir davanın zeminini belirler.

Nice sınıflandırması ve alt grup ayrımı

Mal ve hizmetler uluslararası düzeyde 45 Nice sınıfına ayrılır. İlk 34 sınıf malları, kalan sınıflar hizmetleri karşılar. TÜRKPATENT başvurularında bu sınıfların içi ayrıca alt gruplara bölünür; başvuru ücreti seçilen sınıf sayısına bağlı olarak hesaplanırken, benzerlik incelemesi pratiği büyük ölçüde alt grup ayrımı üzerinden yürür. Yine de alt grup mutlak bir duvar değildir. Değerlendirmede malların ve hizmetlerin gerçek ilişkisi, dağıtım kanalı ve hitap ettiği kitle de dikkate alınabilir.

Sınıf numaralarını ezberlemek yerine daha işlevsel bir soru vardır: markanın altında piyasaya çıkan şey bir ürün mü, bir hizmet mi, yoksa ikisi birden mi? Üretilen ürün ile o ürünün satışına aracılık eden hizmet farklı sınıflarda yer alır ve hatalı listelerin önemli bir bölümü tam bu ayrımın atlanmasından doğar.

Dar liste ile geniş listenin riskleri simetrik değildir

Sınıf sayısını artırmak başvuru maliyetini ve yıllar içindeki takip yükünü büyütür. Buna karşılık eksik bırakılan bir alan çoğu zaman daha pahalıya mal olur, çünkü sonradan eklenen her sınıf yeni bir başvurudur ve o başvuru kendi tarihiyle sıraya girer. Aradan geçen sürede aynı alanda başka bir başvuru yapılmışsa öncelik artık o tarafındadır.

Fazla geniş listenin bedeli ise gecikmeli gelir ama gerçektir. Tescilden itibaren beş yıl içinde ciddi biçimde kullanılmayan mal ve hizmetler, kullanmama nedeniyle iptal talebine açık hale gelir. Bir uyuşmazlıkta karşı taraf markanın o alanlarda kullanıldığının ispatını isteyebilir ve hiç kullanılmamış sınıflar dosyada ağırlık taşımaz. Baştan hiç girilmeyecek alanları kapsayan çok geniş başvurular, ayrıca kötü niyet tartışmasına zemin hazırlayabilir.

Marka tescil avukatı ile yürütülen dosyalarda liste, başvuru formuna girilmeden önce hem faaliyetin gerçekliği hem de olası itiraz senaryoları açısından tartılır. Bu iki bakış aynı listeyi farklı yönlere çeker ve denge her marka için ayrı kurulur.

Ölçüt	Gereğinden dar liste	Gereğinden geniş liste
Başvuru maliyeti	Düşük kalır	Sınıf sayısıyla birlikte artar
Koruma boşluğu	Fiilen kullanılan alanın bir kısmı korumasız kalır	Boşluk ihtimali düşüktür
Sonradan düzeltme	Yeni başvuru gerekir, başvuru tarihi yenilenir	Liste daraltılabilir, yeni başvuru gerekmez
Önceki markalarla temas	Sınırlı sayıda tescille karşılaşılır	Daha çok itiraz ihtimali doğurur
Beş yıllık kullanım baskısı	Kullanılan alanla örtüşür	Kullanılmayan sınıflar iptal talebine açıktır

Satış kanalı ve 35. sınıf sorusu

Ürününü kendi üretip satan bir işletme ile yalnızca başkalarının ürünlerini satan bir işletme aynı listeye ihtiyaç duymaz. Ürünün kendisi ilgili mal sınıfında yer alırken, malların bir araya getirilip müşterinin görmesi ve satın alması için sunulması, yani mağazacılık ve perakendecilik hizmeti 35. sınıfta değerlendirilir. Aynı sınıf reklamcılık, iş yönetimi ve büro hizmetlerini de kapsadığı için, sırf internetten satış yapılıyor diye sınıfın tamamının alınması sık görülen bir genişlemedir ve çoğu dosyada karşılığı yoktur.

Burada sorulacak soru sadedir: marka müşterinin karşısına hangi rolde çıkıyor? Ürünün ambalajında mı, satış noktasının tabelasında mı, yoksa ikisinde birden mi? Cevap birden fazlaysa liste de birden fazla sınıf içerir; cevap tekse ikinci sınıfı eklemek koruma değil, kullanılmayan bir kalem üretir.

Sınıf listesini kurarken izlenen sıra

1. Fatura, ürün ambalajı, sözleşme ve tanıtım malzemeleri üzerinden markanın fiilen kullanıldığı mal ve hizmetleri çıkarın.
2. Yakın vadede gerçekten planlanan, bütçesi ve hazırlığı olan genişlemeleri ekleyin; ihtimalden ibaret alanları dışarıda bırakın.
3. Satış ve dağıtım kanalını ayrı değerlendirin, ürün sınıfı ile satış hizmeti sınıfını birbirine karıştırmayın.
4. Belirlenen sınıflarda benzerlik araştırması yaptırın; çakışma çıkan alt gruplarda listeyi yeniden düşünün.
5. Yurt dışı hedefi varsa listeyi bu hedefi de karşılayacak biçimde kurun, çünkü uluslararası başvuru buradaki kapsamı aşamaz.
6. Listeyi son haliyle sabitleyin; başvuru yapıldıktan sonra kapsamı büyütme imkanı kalmaz.

Liste sonradan ne kadar değiştirilebilir

Başvurudan sonra mal ve hizmet listesi daraltılabilir, ancak genişletilemez. Kapsamı büyütmenin tek yolu yeni bir başvuru yapmaktır ve o başvuru önceki tarihten yararlanmaz. Sınıf kararının neden başvurudan önce verilmesi gerektiğini de bu asimetri açıklar: dar listenin açtığı boşluk zamanla kapanmaz, geniş listenin yükü ise gerektiğinde hafifletilebilir.

Madrid Sistemi üzerinden yurt dışına açılırken de aynı sınır geçerlidir. Uluslararası başvuru, dayandığı ulusal başvurunun kapsamını aşamaz. Türkiye'deki liste dar kurulmuşsa yurt dışındaki koruma da o darlığı devralır, bu yüzden ihracat planı olan işletmelerde sınıf kararı yalnızca yurt içi faaliyete bakılarak verilmez.

Listeyi kesinleştirmeden önce

Yukarıdaki ölçütler sınıf seçiminin genel mantığını gösterir; hangi sınıfların belirli bir markaya gerçekten uyduğu ise o işletmenin fiili faaliyeti ve piyasadaki benzer tesciller incelenmeden söylenemez, dolayısıyla her dosya kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilir. Mia Hukuk & Danışmanlık bünyesinde Av. Meryem Ayık başvuru öncesi araştırma ile sınıf değerlendirmesini, Türk Patent ve Marka Kurumu nezdindeki marka vekilliği yetkisine dayanarak yürütür; dava tarafı ise Bursa Barosu kaydına bağlı avukatlık sıfatıyla takip edilir. Kendi markanız için listeyi kesinleştirmeden önce dosyanızı hukuki danışma kapsamında ele almak, sonradan telafisi zor bir kapsam hatasının önüne geçer.